لطف و نعمت خويش را تمام كند ؛ همان‌گونه كه پيش از اين ، او را از نعمت هدايت و ايمان بهره‌مند گرداند . همچنين فرمانبردارى و دورى از معاصى در ستايش و سپاس خداوند است . « عزّة » به معناى قدرت و چيرگى است كه امام على عليه السّلام با آن به ذات قدسى خداوند اشاره دارد ؛ چه آن كه خداوند تنها قدرتمند پيروز است . . . در يكى از سخنان امام عليه السّلام آمده است : « كسى كه با توسل به گناه پيروز شود ، پيروز نيست و كسى كه با ستم غلبه كند ، در واقع مغلوب است » « 1 » و گويا مقصود امام عليه السّلام از اين عبارت ، معاويه است كه در جنگ صفين پيروز نگشت مگر با گناه و معصيت . ( أستعينه فاقة إلى كفايته ) براى رسيدن به آن چه براى انسان اهميت دارد ، در كنار تلاش و كوشش ، توكل بر خدا نيز لازم است ؛ چه آن كه تلاش فراوان نتيجه‌اى نخواهد داشت ، اگر خداوند اراده نكرده باشد كه كارى انجام شود و همچنين حكمتش چنين است كه چيزى را بدون تلاش و كوشش به كسى نمىدهد : « بر شانه‌هاى زمين راه برويد و از روزيهاى خداوند بخوريد ؛ و بازگشت و اجتماع همه به سوى اوست ! » « 2 » ( إنّه لا يضلّ من هداه ) خداوند آن كه را هدايت كند ، گمراه نمىسازد ؛ ليكن « كسى را كه اسراف‌كار و بسيار دروغگوست ، هدايت نمىكند » « 3 » و تنها آنهايى را هدايت مىكند كه رضامندى او را بطلبند و راه استوار او را بپويند . ( و لا يئل من عاداه ) هر آن كه از او سرپيچى كند ، از عذابش ايمن نخواهد بود

--> ( 1 ) . « ما ظفر من ظفر الإثم به و الغالب بالشّرّ مغلوب » نهج‌البلاغه : قصار 327 . ( 2 ) . فَامْشُوا فِي مَناكِبِها وَ كُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ ملك / 67 : 15 . ( 3 ) . لا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ غافر / 40 : 28 .